Pytanie dotyczące czasu trwania procesu jest jednym z najczęściej zadawanych pytań przez Klientów kancelarii, którzy rozważają wszczęcie postępowania cywilnego. Czas trwania procesu powinien zostać właściwie określony jeszcze przed rozpoczęciem sprawy sądowej, ponieważ pozwala na określenie prognozowanych kosztów oraz może skłaniać do podjęcia próby polubownego zakończenia sporu.
Czas trwania procesu cywilnego zależy od kilku okoliczności. Po pierwsze od tego, w którym sądzie ma toczyć się postępowanie. Ilość spraw w największych miastach Polski przekłada się bezpośrednio na czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy oraz podejmowanie przez sąd czynności procesowych. Okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w jednym z największych miast to minimum trzy miesiące, podczas gdy sądy zlokalizowane w mniejszych ośrodkach miejskich określają pierwsze terminy sądowe już po miesiącu od wpływu pozwu/wniosku. Co do zasady im większe miasto, w którym ma toczyć się postępowanie, tym dłużej trwająca sprawa sądowa. Dodatkowo, należy także zwrócić uwagę na szczególnie obciążone sprawami wydziały gospodarcze oraz wydziały do spraw ubezpieczeń społecznych, gdzie na pierwszy termin rozprawy można czekać co najmniej pół roku.
Kolejnym czynnikiem kształtującym czas trwania procesu jest ilość oraz rodzaj dowodów, które sąd ma przeprowadzić. Ilość świadków, która ma być przesłuchana oraz ewentualne dowody z opinii biegłych mają bezpośredni wpływ na wydłużenie się postępowania sądowego. Powszechną praktyką jest, że na jednym terminie rozprawy sądowej przesłuchiwanych jest od dwóch do czterech świadków. Znając liczbę powołanych przez każdą ze stroną świadków, zakładając że na jednym terminie rozprawy przesłuchane zostaną dwie osoby, możemy prognozować ilość rozpraw. Przy czym każda kolejna rozprawa będzie wyznaczana średnio co miesiąc w sądzie rejonowym w mieście powiatowym, a co trzy miesiące w przypadku jednego z największych polskich miast. Należy mieć także na względzie, iż każde niestawiennictwo świadka wydłuża postępowanie, czego w momencie wszczęcia procesu nie jesteśmy w stanie precyzyjnie prognozować.
Co do opinii biegłych, to czas sporządzenia takiego dowodu jest uzależniony od złożoności materii, której dotyczy. Dla przykładu okres oczekiwania na opinię z zakresu budownictwa dotyczącą prostych prac to od jednego do dwóch miesięcy, podczas gdy bardziej wymagające opinie biegłych mogą być wykonywane od kilku do nawet kilkunastu miesięcy. Każda opinia biegłego sądowego może być podważona przez strony procesu i w takim przypadku sąd powołuje kolejnego biegłego, który sporządza nową opinię, co bezpośrednio przekłada się na przedłużenie czasu orzekania.
Powyższe czynniki są głównymi okolicznościami kształtującymi czas trwania procesu cywilnego, które powinny zostać wzięte pod uwagę jeszcze przed rozpoczęciem sporu sądowego.