Czym jest klauzula abuzywna i jakie powoduje konsekwencje dla stron umowy cywilnoprawnej?
Klauzula abuzywna (niedozwolona) jest postanowieniem wprowadzonym do umowy przez przedsiębiorcę w relacji z konsumentem poprzez np. przedstawiony do podpisu wzór umowy, regulamin lub ogólne warunki umów, który kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zapis umowny może być uznany za klauzulę abuzywną tylko w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem (nie występuje w relacji przedsiębiorca – przedsiębiorca, konsument - konsument). Jest to zapis, na którego treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, a którego regulacja narusza interesy konsumenta (np. w sposób nierówny określa prawa i obowiązki, przenosi w stopniu nieuprawnionym odpowiedzialność na konsumenta).
Aby zapis umowny mógł być określony jako klauzula abuzywna nie może dotyczyć głównych świadczeń stron określonych w umowie (np. ceny towaru lub usługi), o ile określenie świadczenia głównego jest sformułowane w sposób jednoznaczny.
Jakie są konsekwencje określenia zapisu umownego jako klauzuli abuzywnej? Taki zapis przestaje obowiązywać strony umowy. Tak jakby jego treść została wykreślona z wiążącej strony umowy. W jego miejsce mają zastosowanie przepisu kodeksu cywilnego lub innych właściwych ustaw, bądź o ile to wynika z właściwości umowy, w miejsce klauzuli abuzywnej nie są wprowadzane żadne nowe normy. Konsekwencją występowania klauzuli abyzywnej może być w skrajnym przypadku unieważnienie całej umowy łączącej strony (sytuacja występująca w sporach sądowych dotyczących tzw. umów frankowych z bankami).
W przypadku występowania klauzuli abuzywnej w umowie to na konsumencie ciąży obowiązek wykazania tej okoliczności przed sądem. Wówczas pomocny może być rejestr klauzul niedozwolonych prowadzony przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów: https://www.rejestr.uokik.gov.pl/. W rejestrze znajdują się określone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienia umowne niedozwolone i jako takie nie mogą występować w obrocie gospodarczym.