Jedną z przesłanek warunkujących decyzję o rozpoczęciu sprawy sądowej jest określenie kosztów tego procesu. Od czego uzależniona jest wysokość kosztów postępowania?
Pierwszą składową kosztów sądowych jest opłata od pozwu lub wniosku rozpoczynającego sprawę, którą ma obowiązek ponieść strona inicjująca (powód/wnioskodawca). Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (t.j. z dnia. 11 stycznia 2018 r., Dz. U. z 2018 r., poz. 300 ze zm.) określa trzy rodzaje opłat: stałą, stosunkową oraz podstawową.
Opłata stała co do zasady ma zastosowanie w sprawach o prawa niemajątkowe (np. rozwód, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku). Jej wysokość jest określona przez ustawę dla danego rodzaju sprawy. Kwotę opłaty stałej określa przywołana powyżej ustawa i tak dla przykładu należy wskazać, że: opłatę stałą w wysokości 600 zł pobiera się od pozwu o rozwód, a także ochronę dóbr osobistych, kwotę 200 zł w przypadku sprawy o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa, jak również w postępowaniu o naruszenie posiadania.
Opłatę stosunkową pobiera się w sprawach o prawa majątkowe (najczęściej jest to sprawa o zapłatę określonej kwoty pieniędzy) i co do zasady wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu tj. kwoty której zapłaty dochodzimy. Opłata stosunkowa nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 100 000 złotych.
Opłata podstawowa jest pobierana w sprawach, w których przepisy nie przewidują obowiązku zapłaty ani opłaty stałej ani stosunkowej. Jej wysokość to 30 zł.
Opłatę sądową należy wpłacić w momencie składania pozwu lub wniosku rozpoczynającego postępowanie na konto bankowe sądu.
Obok opłaty sądowej wnoszonej przy rozpoczęciu postępowania sądowego koszty mogą generować niektóre czynności realizowane w toku sprawy. Najczęściej występującym przypadkiem takiej sytuacji są wydatki na wynagrodzenie dla biegłych sądowych. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego może zgłosić każda ze stron postępowania, jak również w określonych sytuacjach sąd działający z urzędu. Celem dowodu z opinii biegłego jest przeanalizowanie danej okoliczności przez podmiot profesjonalny w danej dziedzinie np. analiza wykonania prac budowlanych, opinia medyczna dotycząca następstw wypadku drogowego, analiza kondycji finansowej spółki. W takim przypadku sąd dopuszczający wniosek dowodowy z opinii biegłego zobowiązuje stronę lub strony postępowania do zapłaty zaliczki. Wysokość określonej przez sąd zaliczki zależy od stopnia złożoności przedmiotu opinii biegłego i przeważnie wahać się od kilkuset do kilku tysięcy złotych.
Koszty postępowania sądowego ponosi co do zasady strona przegrywająca proces, dlatego w przypadku wygranej powód/wnioskodawca otrzyma zwrot uiszczonej opłaty od pozwu/wniosku oraz poniesionych kosztów opinii biegłych, które wcześniej opłacił.
W przypadku powierzenia sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi (adwokat, radca prawny) do kosztów procesu należy doliczyć honorarium dla pełnomocnika.