Co do zasady sądem właściwym w postępowaniu cywilnym jest sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego. Właściwość umowna sądu polega na możliwości określenia przez strony, który sąd będzie miejscowo właściwy dla rozstrzygnięcia sporu pomiędzy nimi.
Strony mogą określić, który sąd będzie miejscowo właściwy dla sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Dla skuteczności dokonanego wyboru sądu strony powinny dokonać tego w formie pisemnej.
Najczęstszym przykładem właściwości umownej są klauzule wprowadzane do umów, gdzie strony wprost określają, że wszelkie spory z przedmiotowej umowy będzie rozstrzygał sąd właściwy dla danej miejscowości. Strony mogą również ograniczyć prawo wyboru sądu właściwego pomiędzy kilkoma sądami właściwymi dla takich sporów.
Strony nie mogą jednak zmienić właściwości wyłącznej, tj. wybierać innego miejscowo właściwego sądu w sprawach o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, o posiadanie nieruchomości. Jak również z zakresu spadków oraz ze stosunku członkostwa w spółdzielni, spółce lub stowarzyszeniu. Strony nie mogą zmienić właściwości miejscowej także w sprawach ze stosunku małżeństwa i ze stosunku między rodzicami a dziećmi.
W przypadku określenia sądu miejscowo właściwego, osoba inicjująca postępowanie sądowe ma obowiązek złożyć pozew do sądu określonego przez strony. Wyjątek stanowi elektroniczne postępowanie upominawcze, które może być wszczęte niezależnie od umownego określenia sądu miejscowo właściwego.