Prawo własności rzeczy lub nieruchomości może przysługiwać kilku osobom jednocześnie. Jakie są możliwości i sposoby zniesienia (zakończenia) współwłasności?
Po pierwsze, każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo do żądania zniesienia współwłasności. Należy jednak pamiętać, że uprawnienie do zniesienia współwłasności może być wyłączone przez czynność prawną (np. poprzez zapis w umowie) na czas nie dłuższy niż lat pięć. Nadto, w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć. Przedłużenie można ponowić. Prawa do żądania zniesienia współwłasności nie można się zrzec.
Zniesienie (zakończenie) współwłasności może się odbyć na trzy sposoby: albo przez podział rzeczy wspólnej pomiędzy współwłaścicieli, albo przyznanie prawa własności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, albo poprzez sprzedanie rzeczy wspólnej i podział środków uzyskanych z transakcji proporcjonalnie do przysługującego uprzednio prawa własności.
Należy jednak pamiętać, że podział rzeczy wspólnej nie zawsze będzie możliwy, ponieważ ten sposób zniesienia współwłasności jest ograniczony warunkiem, iż przeprowadzany podział nie może być sprzeczny z przepisami prawa lub gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo, że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Wskazany warunek sprowadza się do przypadków, gdy rzecz wspólna na skutek podziału nie nadawałaby się do dotychczasowego użytkowania – np. podział niewielkiego mieszkania na wiele części, z których żadna nie mogłaby służyć lokatorom.
Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne, które określa sąd.
Roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu.
Niniejsze omówienie nie dotyczy zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej, względem której mają zastosowanie właściwe przepisy prawa rolnego.